Aandeel beschermde natuurgebieden in Nederland

In ons land bedraagt het aandeel beschermd natuurgebied op land 20%. Dat aandeel ligt bijna geheel in het Natuurnetwerk Nederland. Bijna de helft daarvan (9%) is wettelijk beschermd Natura 2000-gebied. Van land en binnenwateren is ongeveer 26% beschermd natuurgebied en van kust- en mariene wateren 31%. Deze getallen komen uit het Compendium voor de Leefomgeving.

In de Conventie voor Biologische Diversiteit (CBD) en de Europese Biodiversiteitstrategie (EBS) wordt als doelstelling een minimum oppervlak beschermd natuurgebied in 2030 genoemd: 30% voor land en binnenwater gezamenlijk en 30% voor kust- en mariene wateren. Het is nog niet duidelijk wat de billijke bijdrage van Nederland aan deze internationale doelstelling zal zijn. Het aandeel beschermd natuurgebied wordt berekend ten opzichte van het oppervlak land en binnenwater gebaseerd op de kaart bodemgebruik Nederland 2017.

Natura 2000

De Nederlandse bijdrage aan het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden, Natura 2000, bestaat uit 162 gebieden. Die beslaan momenteel ruim 2 miljoen hectare (waarvan 86% open water is, inclusief de kustwateren Bruine Bank, Klaverbank, Friese Front en Doggersbank). Op het land is circa 309.000 hectare Natura 2000-gebied aangewezen. Met de binnenwateren erbij geteld, zoals rivieren, plassen, meren, waaronder ook het IJsselmeer, is dit 570.000 hectare. De Natura 2000-gebieden zijn wettelijk beschermd via de Omgevingswet (Ow) en in het bijbehorende Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Bijna al het oppervlak Natura 2000-gebied op het land is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN).

Natuurnetwerk Nederland

Het Natuurnetwerk Nederland (NNN), voorheen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), werd in 1990 geïntroduceerd in het Natuurbeleidsplan van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV). Het doel van het NNN is van het oppervlak aan natuur en de biodiversiteit de achteruitgang te stoppen, te herstellen en te behouden door een samenhangend netwerk van natuurgebieden te creëren. Dit wordt gedaan door natuurgebieden te vergroten en met elkaar te verbinden door verwerving, inrichting en beheer van aangrenzende en tussenliggende landbouwgronden. De provincies zijn verantwoordelijk om dit netwerk op land te realiseren, maar ook planologisch te beschermen.

Realisatie NNN

De omvang van het door de provincies planologisch begrensde en beschermde NNN op de kaart is circa 756.000 hectare. Het NNN op de kaart is echter nog niet volledig gerealiseerd. Volgens de tiende Voortgangsrapportage natuur is er per 31 december 2023 in totaal bijna 705.000 hectare in beheer en dus gerealiseerd. De verwachte oppervlakte natuur binnen het NNN per 31 december 2027 is circa 734.000 hectare. Van het nu begrensde NNN op de kaart zal dus niet al het oppervlak daadwerkelijk natuurgebied worden; een klein deel van het oppervlak is nog zoekgebied voor nieuwe natuur en een klein deel zal worden gerealiseerd met agrarisch natuurbeheer of andere vormen van natuurinclusieve landbouw. Gebieden met agrarisch natuurbeheer en natuurinclusieve landbouw worden niet onder beschermde natuurgebieden gerekend.

Internationale doelstelling

Behoud van biodiversiteit is een belangrijke doelstelling van de Conventie voor Biologische Diversiteit (CBD), maar ook van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR) en Natura 2000-gebieden, Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM) en de Europese Biodiversiteitstrategie (EBS). Voor de Biodiversiteitsstrategie tot 2030 (CBD en EBS) is de doelstelling voor land en binnenwater, maar ook voor kust- en mariene wateren, om 30% beschermd gebied in 2030 te realiseren.

Langetermijnverbintenis

Beschermde gebieden zijn geografisch afgebakend. De natuurlijke waarden en instandhoudingsdoelstellingen waarvoor het gebied wordt beschermd, zijn beschreven, evenals de te nemen maatregelen, in beheerplannen, monitoring en evaluatiemechanismen. Ook is er sprake van een langetermijnverbintenis. De Natura 2000-gebieden en het NNN voldoen aan deze criteria. Daarbij moet worden opgemerkt dat het aandeel beschermd natuurgebied alleen het beschermingsregime betreft en niets zegt over de natuurkwaliteit in deze gebieden.

Strikt beschermd gebied

Van dit aandeel van 30% beschermd gebied moet tenminste een derde (dus 10% van het landoppervlak) in de EU strikt beschermd zijn. Strikt beschermde gebieden zijn volledig en wettelijk beschermde gebieden waar natuurlijke processen vrij spel moeten hebben zonder negatief beïnvloed te worden door menselijke activiteiten binnen of buiten de gebieden. Nederland heeft weinig strikt beschermde gebieden. Mogelijke voorbeelden van dit soort gebieden zijn het oostelijk deel van de Waddeneilanden, Rottumeroog en Rottumerplaat en het omringende zeegebied en de zuidoostelijke Veluwe.

Nederland gecommitteerd

In internationaal verband heeft Nederland zich gecommitteerd aan de doelen in genoemde verdragen en richtlijnen. Lees meer in het uitgebreide bericht van het Compendium voor de Leefomgeving over het aandeel beschermde natuurgebieden in Nederland in 2024.