Met de opkomst van de elektrische auto, en daarmee van geautomatiseerd vervoer, komt het verschijnsel wagenziekte weer op de agenda. Als de bestuurder passagier wordt, neemt de kans op wagenziekte namelijk sterk toe. TNO heeft daarom het Motion Comfort Institute voor geautomatiseerd vervoer gelanceerd. Het nieuwe instituut gaat onderzoeken hoe de rit in een geautomatiseerd voertuig comfortabel kan blijven.
Geautomatiseerde voertuigen verschijnen steeds meer op de openbare weg, met als gevolg dat bestuurders passagiers worden. Deze verschuiving maakt een eeuwenoud probleem urgenter: wagenziekte. Het treft nu al sommige passagiers, maar uit onderzoek blijkt dat tot wel 60% van de inzittenden van geautomatiseerde voertuigen er last van kan krijgen. Om dit groeiende probleem aan te pakken, bundelt TNO decennia aan expertise uit diverse onderzoeksgebieden in het nieuwe Motion Comfort Institute, voor een comfortabele rit in de zelfrijdende voertuigen van morgen.
Wagenziekte
Een mismatch tussen wat je evenwichtsorganen voelen en wat je ogen zien, dat kan zorgen voor wagenziekte. “Telkens wanneer je lichaam denkt: er klopt iets niet – mijn ogen zijn het niet eens met wat mijn zitvlak voelt – ontstaat de kans op wagenziekte,” verklaart Magnus Moore, business developer bij het Motion Comfort Institute van TNO.
Momenteel ervaart slechts 24% van de bestuurders wagenziekte, tegenover 62% van de passagiers. De reden is simpel: bestuurders anticiperen op hun eigen handelingen. “Het probleem met geautomatiseerde voertuigen is dat de bestuurder een passagier wordt,” aldus Moore. Elektrische voertuigen verergeren dit probleem door hun hoge koppel, wat leidt tot onverwachte, scherpe versnellingen.
“Wagenziekte is de belangrijkste reden waarom mensen niet op schepen stappen”, weet Moore. “Als we dit niet oplossen, kan het ertoe leiden dat mensen geen gebruik willen maken van geautomatiseerde auto’s.” Aangezien 80% van de huidige ritten alleen door de bestuurder wordt gemaakt, is het nu nog geen groot probleem – maar dat zal veranderen.
Onderzoek door TNO
Het nieuwe Motion Comfort Institute bouwt voort op de uitgebreide expertise en faciliteiten op het gebied van menselijke factoren van TNO in Soesterberg en combineert tientallen jaren defensieonderzoek naar menselijke prestaties met geavanceerde toepassingen in de auto-industrie.
“We beschikken over faciliteiten waarmee we fundamenteel onderzoek kunnen doen naar de oorzaken, detectie en oplossingen van het probleem”, legt Moore uit. Deze allesomvattende aanpak maakt gebruik van een unieke onderzoeksinfrastructuur en een team van meer dan 100 experts, die een breed scala op het gebied van human factors bestrijken.
Drie kernvragen
De onderzoeksstrategie van het nieuwe instituut richt zich op drie kernvragen:
1. Wat veroorzaakt wagenziekte?
TNO zet een simulator, Desdemona geheten, in voor onderzoek naar bewegingsongemak. Desdemona is de enige simulator in de wereld met zes vrijheidsgraden en een centrifuge, waardoor ze elke denkbare rij-, vlieg- of vaarbeweging kan nabootsen. Daarnaast onderzoekt een 40 meter lange lineaire baan horizontale versnellingen – cruciaal voor het begrijpen van autobewegingen. Validatie vindt plaats op een militaire testbaan en op de openbare weg tussen Soesterberg en Amersfoort.
“We hebben veel werk gestoken in het definiëren van welke bewegingen in een auto problemen veroorzaken”, meldt Moore. Auto’s bewegen in zes vrijheidsgraden – drie translaties (vooruit/achteruit, zijwaarts, omhoog/omlaag) en drie rotaties. TNO heeft nieuwe modellen ontwikkeld die deze bewegingscomplexiteit beter vangen dan de traditionele ISO-normen.
2. Hoe detecteer je wagenziekte?
Toekomstige voertuigen moeten ongemak herkennen zonder dat passagiers iets hoeven te zeggen. TNO ontwikkelde de MISC (Motion Illness Symptoms Classification) voor onderzoeksdoeleinden, maar commerciële toepassingen vereisen contactloze oplossingen. TNO kijkt alleen naar visuele of thermische opties, niet naar contact. Onderzoek richt zich op biomarkers zoals hartslagvariatie, huidtemperatuur en oogbewegingen – allemaal meetbaar via camera’s en sensoren die al in voertuigen worden geïntegreerd.
3. Hoe voorkom en verhelp je wagenziekte?
Oplossingen variëren van directe interventies tot langetermijnontwerp:
- Bewegingssignalen: trillingen in stoelen of visuele signalen die passagiers voorbereiden op bewegingen.
- Actieve vering: systemen die de passagierservaring loskoppelen van oneffenheden in de weg.
- Route-optimalisatie: AI-gestuurde navigatie die misselijkmakende bewegingen minimaliseert.
- Adaptieve rijmodi: voertuiggedrag dat zich aanpast bij detectie van ongemak.
Binnen vijf jaar zullen autofabrikanten hun voertuigen actief ontwerpen om wagenziekte te verminderen, voorspelt TNO.
