In Kornwerderzand is de aanleg gestart van een vismigratierivier, een baanbrekend project om de Waddenzee te verbinden met het IJsselmeer. De lange kunstmatige ‘rivier’ gaat een geleidelijke overgang vormen van zout naar zoet water om de vismigratie te herstellen.
De Afsluitdijk is een belangrijke waterkering, maar tegelijk vormt het een barrière voor veel migrerende vissoorten. Dat heeft gevolgen voor de biodiversiteit, zowel de mariene natuurgebieden als de ecosystemen verder landinwaarts. De renovatie en versterking van de Afsluitdijk is een geschikt moment om te bezien of en hoe de ecologische rijkdom, die in de vorige eeuw geheel verloren ging met de aanleg van de Afsluitdijk, te herstellen is. In opdracht van de provincie Fryslân maakt Boskalis daarom tussen de Afsluitdijk en het IJsselmeer een 4 km lange rivier die een slingerende overgang vormt tussen zout en zoet water.
Breed gedragen initiatief
Een bont gezelschap aan (belangen)organisaties staat aan de wieg van de kunstmatige getijdenrivier. Natuurorganisaties ‘aan twee kanten van de dijk’, de Waddenvereniging en het Blauwe hart van Nederland, trokken samen op met het Fryske Gea, NetVisWerk (de belangenorganisatie van kust- en binnenvissers) en Sportvisserij Nederland. Een gezonde visstand dient dan ook vele doelen. Denk daarbij ook aan een gezond leefklimaat voor viseters als zeehonden en verschillende vogelsoorten. Op termijn betekent een goede visstand meer ruimte voor beroeps- en sportvisserij.
Aan de financiering van dit mondiale unicum dragen EU, de Rijksoverheid, de twee betrokken provincies Fryslân en Noord-Holland, Natura 2000, het Waddenfonds en de Postcodeloterij bij. Het hele project staat wereldwijd in de aandacht bij wetenschappers en waterbouwers.
Ecologisch probleem oplossen
Om op te groeien en zich voort te planten, hebben trekvissen zout én zoet water nodig. De Afsluitdijk blokkeert de trek tussen Waddenzee en IJsselmeer. Talloze vissen ‘wachten’ in de Waddenzee voor de spuisluizen. Zij willen naar het zoete water van het IJsselmeer, maar de stroomsnelheid in de spuisluizen is te hoog voor de meeste vissoorten. Daardoor is de trekvisstand zorgwekkend laag.
De Vismigratierivier biedt de vissen een goede trekroute. De Vismigratierivier wordt een vier kilometer lange slingerende rivier, dwars door de Afsluitdijk. Hierdoor kunnen trekvissen tussen de zoute Waddenzee en het zoete IJsselmeer zwemmen. De Vismigratierivier volgt de getijden van de Waddenzee en heeft verschillende stroomsnelheden. Zoet en zout water komen er geleidelijk samen, zodat de vissen tijdens hun tocht langzaam kunnen wennen aan de overgang.
De doorlaat dient niet alleen de vissen. Hij leidt tot een betere waterkwaliteit in het IJsselmeer en daardoor ook een sterkere biodiversiteit van het IJsselmeergebied.
Waterveiligheid
De Vismigratierivier wordt gebouwd door Boskalis. Om de waterveiligheid te garanderen ontwerpt ingenieursbureau TAUW een ‘eindstop’. Dit is een afsluitmiddel om de stroming in de Vismigratierivier te reguleren en om in geval van calamiteiten als ‘eindstop’ te voorkomen dat zout water het IJsselmeer in stroomt. Het afsluitmiddel wordt gerealiseerd door Friso Civiel.
Wetenschappelijk Onderzoek
De Vismigratierivier ten westen van de spuisluizen bij Kornwerderzand is de eerste ter wereld in deze omvang en complexiteit. En ook de eerste plaats waar een kunstmatige getijdenrivier op de grens van zoet en zout water wordt aangelegd. Om het effect van de migratierivier in kaart te brengen worden ontwikkelingen in het gebied nauwgezet gevolgd met wetenschappelijk onderzoek.
