Op 1 september 2020 stortte een deel van de kade aan de Grimburgwal in Amsterdam in. De gemeente Amsterdam zette een onderzoeksteam met leden van TU Delft, Deltares, AMS Institute en SkyGEO aan het werk om de oorzaken te achterhalen. Op 8 april j.l. werd het rapport met conclusies en aanbevelingen voor andere kademuren van de stad gepubliceerd. De belangrijkste oorzaken die werden geïdentificeerd: de afwijkende opbouw van de smalle kade, de lokaal diepere bodemligging en verzwakking van het metselwerk door aanvaringen.
De oude kades, waar Amsterdam er kilometers van heeft, hebben een leeftijd tussen 50 en 300 jaar. Ze zijn meestal opgetrokken uit metselwerk, gebouwd op een houten vloer en ondersteund door een fundering van houten palen. Aan Gemeente Amsterdam de taak om deze historische constructies te onderhouden en waar nodig te renoveren. Om zicht te krijgen op de prioritering vroeg de gemeente Amsterdam de onderzoeksgroep onder leiding van Mandy Korff (TU Delft/Deltares) de instorting van de Grimburgwal te analyseren, en te duiden wat ervan te leren is over het gedrag van andere kademuren.
Forensic engineering
De onderzoekers hebben hebben een incidentanalyse (rapid assessment) gemaakt volgens de forensic engineering-aanpak. Mandy Korff: “Deze aanpak is onder andere ontwikkeld aan de TU Delft: als je net als een detective bij een ramp of ongeluk de oorzaken heel nauwkeurig en systematisch achterhaalt, dan kun je ervan leren en zulke gebeurtenissen in de toekomst hopelijk voorkomen. Hier wilden we technische kennis opdoen over de oorzaken en omstandigheden van instorten. Op basis daarvan doen we aanbevelingen voor andere kademuren, die in Amsterdam en ook in andere steden kunnen worden gebruikt.”
Meerdere oorzaken
Op camerabeelden is te zien dat de Grimburgwal over een lengte van 25 meter naar voren helt en in de gracht verdwijnt. De constructie stortte in door vervorming en vervolgens breuk van de rijen houten palen die de fundering vormen van de kade. Deze vervorming van de rijen houten palen blijkt mede het gevolg van een lokaal diepere bodemligging van de gracht. De onderzoekers stellen dat het draaien van boten bij deze kade waarschijnlijk een oorzaak hiervan is.
Ook de geometrie van de kade speelde mee. De kade heeft een wat afwijkende opbouw en is smaller dan andere kades. Het is zeer aannemelijk dat er onder een gedeelte van de kade maar twee palenrijen achter elkaar aanwezig waren, in plaats van de veel gebruikelijker drie of meer. Deze aanname is gemaakt op basis van een duikinspectie en lijkt logisch gezien de korte afstand van de kade tot aan de panden.
Bezwijkmechanisme palen kademuur Grimburgwal
Daarnaast bestonden er al scheuren in het metselwerk van de kademuur. Die verminderden de mogelijkheid tot herverdeling van de krachten langs de kade, waardoor de sterkere delen (met wél drie palenrijen) niet meer in staat waren de belasting op te vangen. Waarschijnlijk is vernieuwing van de bestrating in mei en augustus 2020 het laatste zetje tot de instorting van de Grimburgwal geweest. Het straatwerk, dat voor extra belasting van de kade zorgde, was nodig als gevolg van de al eerder opgetreden kadevervorming.
Aanbevelingen
Het onderzoeksteam een aantal aanbevelingen om overige kademuren in Amsterdam beter te kunnen beoordelen. Mandy Korff licht de belangrijkste toe: “Controleer of er meer smalle kades zijn met misschien maar twee palenrijen, meer kades met aanvaarschades en/of kades met diepere ligging van de waterbodem. Deze kades kunnen met voorrang worden getoetst en zo nodig versterkt worden. Kijk daarnaast goed, met het blote oog en/of met satellieten, naar zettingen van de straat achter een kade. En voordat opnieuw bestraat wordt, moet altijd eerst een analyse van de oorzaak van de verzakking worden gemaakt die het gedrag van de kade meeneemt.”
Onderzoeksfinanciering
Het onderzoek is in uitgevoerd in opdracht van gemeente Amsterdam en mede gefinancierd door NWO.
Onderzoeksrapportage
> Het onderzoeksrapport is hier beschikbaar
