De energietransitie versnelt en zet het elektriciteitssysteem onder druk. Nu kolen- en gascentrales worden uitgefaseerd en wind- en zonne-energie dominant worden, schommelt de productie steeds sterker mee met het weer. Volgens TenneT is flexibiliteit daarom essentieel om vraag en aanbod in balans te houden.
In een nieuwe position paper beschrijft de netbeheerder hoe grootschalige batterijen een vaste plek krijgen in het hoogspanningsnet, en waarom een zorgvuldige ruimtelijke en technische inpassing nodig is om de systeemwaarde optimaal te benutten.
Batterijen als flexibele buffer
Batterijen slaan elektriciteit op in periodes van overvloed en leveren terug als er tekorten ontstaan. Daarmee vergroten ze de flexibiliteit van het systeem en helpen ze bij het stabiliseren van de netfrequentie en spanning. Ze kunnen bovendien op verschillende energiemarkten waarde creëren: van balanceringsmarkten tot arbitrage bij prijsschommelingen. Dit zorgt voor extra inkomstenmogelijkheden én draagt bij aan prijsstabiliteit.
Daarnaast kunnen batterijen worden ingezet voor congestiemanagement, waardoor het net ontlast wordt wanneer de belasting oploopt. Dankzij hun snelle reactietijd zijn ze ook geschikt voor systemen die direct bijsturen, zoals regelvermogen en spanningshandhaving.
Opkomst van co-locatie en langdurige opslag
Een belangrijke trend is co-locatie: het combineren van batterijen met bestaande wind- of zonneparken. Dat vermindert de behoefte aan extra aansluitingen en geeft lucht aan het elektriciteitsnet. Tegelijk groeit de belangstelling voor Long Duration Energy Storage (LDES). Hoewel deze technieken nu nog beperkt inzetbaar zijn, verwacht TenneT dat ze op langere termijn een rol gaan spelen bij leveringszekerheid en integratie van grote hoeveelheden hernieuwbare energie.
Groeiende behoefte aan vermogen
Nederland heeft nog geen officiële doelstelling voor energieopslag. In zijn scenario’s werkt TenneT daarom met marktverwachtingen. In de Monitor Leveringszekerheid 2025 concludeert de netbeheerder dat er rond 2030 economisch ruimte is voor 5 tot 7 gigawatt aan batterijvermogen – een bijstelling ten opzichte van eerdere inschattingen. Na 2030 neemt de vraag naar flexibiliteit verder toe, onder meer door afbouw van regelbaar vermogen, groeiende elektriciteitsvraag en sterk wisselende duurzame productie. Richting 2050 voorziet TenneT een behoefte van 14 tot 27 gigawatt.
Inpassing en ruimtelijke keuzes
Voor een efficiënte inpassing werkt TenneT aan een kaart met locaties waar ruimte beschikbaar is binnen het TDTR-kader. Die informatie moet overheden helpen bij het reserveren van geschikte plekken voor batterijprojecten. Nationale en regionale overheden zoeken namelijk duidelijkheid over hoeveel ruimte ze moeten reserveren en welke locaties technisch en ruimtelijk geschikt zijn. Door die kaders te bieden, ontstaat eerder inzicht in de haalbaarheid van projecten.
Uitdagingen en marktvoorwaarden
De groei van batterijen brengt ook aandachtspunten met zich mee. Wanneer installaties uitsluitend reageren op prijsprikkels, kunnen ze de belasting van het net juist tijdelijk verhogen. TenneT stelt daarom randvoorwaarden voor veilig en betrouwbaar gebruik. Instrumenten zoals congestiemanagement, capaciteitssturende contracten (CSC) en tijdsduurgebonden transportrecht (TDTR) moeten ervoor zorgen dat batterijen daadwerkelijk systeemwaarde leveren.
Economisch blijft het volgens TenneT echter uitdagend: hoge transportkosten en verschillen met buurlanden zorgen voor een ongelijk speelveld. In België geldt een vrijstelling voor transportkosten en Duitsland kent subsidies. Daardoor blijkt in Nederland een rendabele businesscase vooral haalbaar via TDTR-contracten, die gebruikmaken van beschikbare restruimte op het net.
