Circulaire kansen benutten in samenwerking met de houtketen

Ook voor geleiderail zijn nu LCA-data beschikbaar - Foto: Wijma Kampen

Willen we onze klimaat- en circulaire doelen voor 2030 en 2050 halen, dan zullen we stevig aan de bak moeten. Daarvoor zijn forse aanpassingen, investeringen en principiële  keuzes nodig. Helaas wordt duurzaamheid, klimaat en circulariteit in Nederland nog steeds onvoldoende serieus genomen, zo concludeert ook het onderzoek ‘Duurzaamheid in openbare aanbestedingen’ van   Bouwend Nederland. De houtsector zet zich in om fact based data beschikbaar te stellen aan opdrachtgevers in de gww.

Tekst: Eric D. de Munck, Centrum Hout

72% van alle aanbestedingen in de infra bevat geen duurzame gunningscriteria en bij onderhandse gunningen zijn in bijna 96% van de gevallen geen duurzame selectiecriteria van toepassing. Een inhaalslag is mogelijk door versneld criteria op te stellen en toe te passen én deze te koppelen aan bestaande oplossingen, getoetst door betrouwbare fact based data. De houtsector stelt die beschikbaar en helpt opdrachtgevers in de grond-, weg en waterbouw om ‘laaghangend fruit’ te benutten.

Grote besparing op CO2-uitstoot
Belangrijkste gunningscriterium op dit moment is CO2-reductie (Bouwend Nederland, september 2019). Hout en andere biobased materialen zijn hier een voor de hand liggende keuze. Hout legt CO2 vast gedurende de gebruiksduur en tegelijkertijd leggen nieuwe bomen weer CO2 vast. Verder is de hoeveelheid CO2 die uitgestoten wordt tijdens productie en vervoer zeer laag in vergelijking met andere materialen. Daarom is de CO2-belasting (Embodied Energy) op dit punt zeer gering. In augustus 2019 lanceerde de World Green Building Council haar rapport ‘Bringing Embodied Carbon Upfront’. Hierin wordt geconcludeerd dat 11% van de CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door materialen en constructies en dat het uitvoeren van constructies in hout een grote bijdrage kan leveren in het halen van 40% reductie in 2030.
Deze aanbevelingen worden ondersteund door (intern)nationaal levenscyclus analyse onderzoek (LCA). Provincie Groningen bijvoorbeeld gebruikt CO2-prestatie al wel als gunningscriterium, hetgeen resulteerde in de keuze voor duurzaam geproduceerd hout als materiaal voor de 800 meter lange en 3,5 meter brede iconische fiets-en voetgangersverbinging de ‘Blauwe Loper’.

Flink lagere MKI
Het is natuurlijk al langer bekend dat hout en andere biobased materiaal relatief gunstig scoren op milieubelasting. Op basis hiervan heeft RWS laten onderzoeken wat de impact kan zijn op haar infrawerken als traditionele oplossingen vervangen zouden worden door reeds bestaande biobased varianten. Conclusie is dat aanzienlijke milieu- (MKI) en klimaatwinst (CO2-emissies) gehaald kan worden. Zie de onderstaande tabel met impact reguliere toepassingen en biobased alternatieven:

Op basis hiervan worden nu door RWS ook consequent houten oplossingen meegenomen in variantstudies en is er ook bij gemeenten en provincies interesse in het plaatsen van bijvoorbeeld houten of biobased verkeersborden, remmingwerken en hectometerpaaltjes. Provincie Zuid-Holland heeft met de materialisatie van het wegmeubilair van de N211 al laten zien wat er met hout kan, door te kiezen voor onder meer houten geleiderail, geluidschermen, wegportalen en abri’s van hout. Ook andere provincies en gemeenten zijn geïnteresseerd en sluiten zich aan bij de ketensamenwerking ‘Hout in de gww’.
Recent zijn ook milieudata voor houten geleiderail, wegportalen, dekdelen (voor brugdekken en vlonders) en twaalf varianten houten beschoeiingen toegevoegd aan de nationale milieudatabase, zodat ook daarmee gerekend kan worden. Zie het voorbeeld hieronder, met een vergelijking van twee varianten houten beschoeiing (cat. 2) en één van gerecycled pvc met stalen palen (cat. 1).

Van nature circulair
Hout en andere biobased materialen uit duurzaam beheerde bronnen hebben van nature al een gesloten kringloop (biologische cyclus) en zijn daarmee van nature circulair. Samen met de capaciteit om ook nog eens te presteren op de Technische R’s is hout eigenlijk ‘CirculaiR-Plus’ volgens de principes van de McArthur Foundation en essentieel voor het halen van circulaire doelen.
De huidige benaderingswijze van circulariteit is met name gericht op hergebruik en recycling. Hout kan uitstekend mee als het gaat om de R’s van de technische cyclus: re-use, repair, refurbish, recycle, re-purpose, en recover. In de praktijk zijn al heel veel voorbeelden van eenvoudige reparatie en hergebruik, zoals van houtconstructies en damwanden. Door de grote losmaakbaarheid van onderdelen van oude bruggen (tot ruim 60 jaar oud) is het ook eenvoudig om hier nieuwe ‘circulaire’ bruggen van te maken, zoals gedaan is in Almere, Westervoort en binnenkort ook in Nijmegen. Tenslotte kan hout na meerdere malen hergebruik (cascaderen), energie en warmte leveren als biobrandstof, of door destillatie bestanddelen voor de chemische industrie leveren.
Volgens onderzoek van Nibe wordt er in opdracht van Rijksdienst van Ondernemerschap (RvO Nederland) op dit moment 98% van de kansen voor biobased materialen in de bouw nog niet benut.

Bevordering duurzaam bosbeheer
Veel gestelde vraag is of houtgebruik niet bijdraagt aan ontbossing en of er wel genoeg hout is als we meer hout inzetten. Terechte vragen, want hout is pas hernieuwbaar (en dus circulair) als het afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen. De praktijk heeft de afgelopen 15 jaar aangetoond dat het kopen van hout uit deze bossen waarde geeft aan het bos en daarmee vrijwaart van de opoffering aan de productie van oliepalm, soja en veeteelt. Door het inkopen van gecertificeerd tropisch hout in de gww wordt nu al 160 miljoen m2 bos beschermd (Bosberekentool, FSC Nederland). Toename van dit gebruik helpt het gecertificeerde bosareaal wereldwijd verder uit te breiden. Duurzaam inkopen van hout is goed voor plant, dier en mens en draagt daarmee ook bij aan het IMVO-beleid.

  • Wilt u meer informatie over houtsoorten, toepassingen of milieuprestaties ga dan naar: www.houtindegww.nl en www.houtdatabase.nl.
  • Wilt u geïnformeerd worden over ketensamenwerking  in de gww, meld u dan aan bij de LinkedIn-groep #ketensamenwerking Hout in de gww.