De VBW gaat voor Warm Mix Asfalt

Asfaltverwerking in de nacht Warm Mix Asfalt.
Asfaltverwerking in de nacht

In 2050 moet Nederland 95% minder broeikasgassen uitstoten in vergelijking met 1990. Het doel voor 2030 is 49% minder uitstoot. De maatregelen om die doelen te halen staan in het Klimaatplan van de Rijksoverheid. Rijkswaterstaat doet er nog een schepje bovenop en heeft zelfs de ambitie om in 2030 al helemaal klimaatneutraal en circulair te werken met 100% CO2-reductie, hoogwaardig hergebruik van alle materialen en halvering van het gebruik van primaire grondstoffen. De Vakgroep Bitumineuze Werken (VBW) onderschrijft deze scherpe doelstelling en anticipeert hierop met haar eigen verduurzamingsplan met warm mix asfalt. Stefan de Munck, voorzitter van de VBW, vertelt hoe het ermee staat.

Auteur: Jos van Maarschalkerweerd

Speerpunten in de verduurzaming

Het verduurzamingsplan van de VBW is gebaseerd op drie pijlers. Die pijlers zijn circulariteit, beperking van het energiegebruik en innovatie. Speerpunten in het verduurzamingsplan van de VBW zijn de asfaltcentrale 2.0 en de bredere ­toepassing van Warm Mix Asfalt.

Stefan de Munck: “De meest directe manier om de CO2-uitstoot terug te dringen, is door het energiegebruik van de sector te verminderen. Op die manier kan het gebruik van aardgas, dat belangrijk is voor de productie van asfalt, worden teruggebracht. Door de productietemperatuur te verlagen kan het directe gasverbruik, en daarmee de CO2-uitstoot bij de asfaltproductie, significant worden verlaagd. In de afgelopen twee decennia zijn grote stappen gezet in de ontwikkeling van asfaltmengsels voor de wegenbouw die geproduceerd kunnen worden bij lagere temperaturen. Hierdoor is het mogelijk om een groot deel van de hete asfaltmengsels te vervangen voor asfaltmengsels die geproduceerd worden op een lagere temperatuur, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit, de recycle­baarheid en verwerkbaarheid ervan. Zo voldoen ook deze asfaltmengsels aan de eisen uit de Standaard RAW Bepalingen. Door toepassing van Warm Mix Asfalt kan een aanzienlijke reductie op het aardgasverbruik worden gerealiseerd. Bovendien blijkt uit onderzoek dat het verlagen van de productietemperatuur de meest ­effectieve strategie is om ook andersoortige ­emissies, die ontstaan bij de productie van asfalt, te laten dalen.”

Electrische wals

Circulariteit

Vakgroep Bitumineuze Werken Bouwend NL
Stefan de Munck Voorzitter Vakgroep ­Bitumineuze Werken Bouwend Nederland

In de productie van asfaltbeton is het polijstgetal van de steenslag van belang. Omdat Nederland zelf niet over geschikte steenslag beschikt wordt veel van de steenslag geïmporteerd uit Noorwegen. Nederland beschikt inmiddels over een intensief, geasfalteerd wegennetwerk en in potentie dus over voldoende ­hoeveelheden recyclebare afvalstoffen. Stefan de Munck: “Het is aan de asfaltbranche om deze recyclebare afvalstoffen om te zetten in grondstoffen voor nieuw asfalt. We gaan uiteindelijk naar 100% circulaire asfaltmengsels. Op dit moment zien we al een gestage afname van nieuwe ­grondstoffen zoals de steenslag uit Noorwegen. De perfecte situatie is als je de grondstof kan mijnen op een locatie en met die grondstof nieuw asfalt kan aanleggen op diezelfde locatie. Dat is circulariteit in optima forma. Een andere vorm is het bufferen van grondstoffen om ingezet te kunnen worden bij toekomstige projecten.” Hergebruik van materialen is helaas de afgelopen jaren in verband gebracht met een te hoge uitstoot van benzeen. In 2016 ontdekte de Omgevingsdienst regio ­Arnhem dat asfaltcentrales een ­hoeveelheid benzeen uitstoten die ver boven de norm ligt. Dat bleek te komen door het verhittingsproces, het zogenaamde ‘kraken’ van oud asfalt (asfaltgranulaat) om te hergebruiken. Het is gebleken dat benzeen wordt uitgestoten bij hoge temperaturen. De Munck: “Het is een gelukkige ontwikkeling dat we als branche inzetten op meer Warm Mix Asfalt in plaats van hoogtemperatuurmengsels. Reden temeer om Warm Mix Asfalt breed toe te gaan passen, omdat het bijdraagt aan de drie pijlers uit ons verduurzamingsplan: circulair, energiezuiniger en innovatief.”

Energiegebruik

Per ton asfalt wordt ongeveer acht tot negen kuub gas verstookt. Gas was jarenlang in voldoende mate aanwezig en dus goedkoop. Hoewel die situatie recent drastisch is veranderd, is de branche al volop bezig om duurzamer te gaan ­produceren. Het beperken van het aantal mengsels is een belangrijke maatregel, waardoor er minder schakelingen nodig zijn op de asfaltcentrale, die daardoor energiezuiniger kan worden geëxploiteerd. Stefan de Munck: “Asfaltcentrales draaien momenteel 300+ mengsels, omdat opdrachtgevers nog bepalen welk asfaltmengsel ze willen hebben. Helaas zijn er nog opdrachtgevers die vasthouden aan hun specifieke bekende product, terwijl er een algemener product met dezelfde kwaliteiten beschikbaar is.” Bij veel opdrachtgevers is nog onvoldoende kennis aanwezig over Warm Mix Asfalt. Bij een grote opdrachtgever als RWS is het al wel in een aantal UAVGC-contracten toegepast, maar wordt het nog niet generiek voorgeschreven. Ook zijn er proefvakken aangelegd, maar er gaat jaren overheen alvorens er een goedkeuringstempel op wordt gegeven. Bij alle ­asfaltproducenten is het product inmiddels gemeengoed en zou het overal toegepast kunnen ­worden. De Munck: “We zijn binnen de VBW bezig om een goede communicatielijn op te ­zetten om opdrachtgevers ervan te overtuigen dat Warm Mix Asfalt een vergelijkbaar product is met dezelfde kwaliteiten, maar wel duurzamer geproduceerd. We zien wel een groeiend bewustzijn bij opdrachtgevers om Warm Mix Asfalt te gaan toepassen, maar dat heeft nog wel een versnelling nodig. Op de Asfaltdag van vorig jaar is Warm Mix Asfalt de rode draad van de agenda geweest.”

Electrische asfaltspreider Warm Mix Asfalt
Electrische asfaltspreider

Het vergroenen van de asfaltcentrales is een ander speerpunt in de verduurzamings­plannen van de VBW. De Munck: “We noemen dat de asfaltcentrale 2.0. Die asfaltcentrale zal gaan draaien op ­duurzame energie zoals elektriciteit of groene waterstof, waarmee direct de CO2-productie kan verminderen. De ontwikkeling van de asfaltcentrale 2.0 is een ­samenwerking van de VBW met een aantal grote opdracht­gevers. Om de ontwikkeling te bespoedigen is een aanvraag gedaan voor een bijdrage uit het Groeifonds. Helaas is die niet toegekend omdat de blauwdruk van de centrale nog niet concreet genoeg was. Overigens betekent dat niet dat de verduurzaming nu vertraagt. Er worden door de branche volop stappen gezet om asfaltcentrales te verduurzamen, waarbij het bij de huidige gasprijzen extra lonend is om kritisch naar het gasverbruik te kijken. Uit een bureaustudie is gebleken dat de Nederlandse energie-infrastructuur nog niet geschikt is voor het leveren van waterstof. Er zijn wel wat producenten die op lokaal niveau een pilot draaien op waterstof. Op elektrisch gebied lopen we in de branche aan tegen de beperkte capaciteit van het stroom­netwerk. Enerzijds beperkt dat ons in de transitie van gas naar elektriciteit, maar ook worden bouwaanvragen nog wel eens geweigerd. Als de knelpunten worden op­gelost verwacht ik de komende jaren een transitie van gas naar een ­combinatie van elektro-waterstof. De asfaltcentrale 2.0 zal naar verwachting in 2025 zijn ontwikkeld.

Vasthouden aan oude, vertrouwde mengsels staat verduurzaming in de weg

Innovatie

Naast de ontwikkeling van Warm Mix Asfalt is een belangrijke innovatie de toepassing van bio-asfalt. Dat betekent dat bitumen wordt vervangen door de natuurlijke bindstof lignine. Eén van de voordelen van lignine is dat de CO2-uitstoot daarmee fors omlaag gaat en het broeikasgas voor lange tijd wordt vastgehouden. De natuurlijke lijmstof lignine is een uitstekend ­alternatief, omdat het net als bitumen structuur en houvast geeft aan asfalt en het in grote hoeveelheden kan worden geproduceerd. Door de helft van bitumen te vervangen door lignine, gaat de CO2-uitstoot al met 20% omlaag. Lignine komt in enorme hoeveelheden vrij bij de productie van papier en karton, maar wordt vooral nog laagwaardig ingezet als brandstof voor de energieopwekking. Een ander bestanddeel van asfalt met een slechte MKI-score zijn blanke bindmiddelen. De VBW is het gesprek aangegaan met toeleveranciers van bitumen om blanke bindmiddelen te gaan uitfaseren. De afspraak is om gezamenlijk op zoek te gaan naar duurzamere alternatieven.

Temperatuur meetapparatuur

Ook op het gebied van materieel ­worden stappen gezet om te verduurzamen. ­Stefan de Munck: “Er vindt een ombouw plaats van fossiel naar elektrisch en waterstof­-aangedreven materieel. Bij shovels, drierol­walsen en graafkranen zijn al betekenisvolle stappen gezet, omdat daar in bestaand materieel voldoende ruimte is om accupakketten te kunnen plaatsen. Voor asfaltspreid­machines is dat heel lastig omdat daar de ruimte ontbreekt, evenals voor de tandemwals. Ik schat in dat ­momenteel ongeveer 10% van het materieel is verduurzaamd. Voor nieuw materieel heeft de ­branche last van de remmende voorsprong. Nederland is koploper op het gebied van het verduurzamen van materieel, maar is voor producenten van materieel een kleine markt. We zien nu langzamerhand wel een kanteling in de markt. Producenten van bouwmaterieel zijn bezig om de productie­lijnen geschikt te maken voor duurzaam materieel. Op termijn zullen de ­kostprijzen dan kunnen gaan dalen. Momenteel zijn duurzame machines in aanschaf twee keer zo duur als ­traditionele, diesel ­aangedreven machines. Een voorwaarde voor de om­bouw van bouwmaterieel is voldoende afnamepunten voor energie, zowel ­elek­trisch als waterstof. Voor electrische oplaad­punten voor batterij aangedreven machines ligt er nog een uitdaging. Ondergrondse infra heeft in dit land nog onvoldoende ­capaciteit en de capaciteit verschilt per locatie per dag. Voor waterstof-afnamepunten ligt dit anders. Er is inmiddels zicht op een landelijke dekking waarmee je heel Nederland zou kunnen doorrijden.”

Verduurzamen moet met markt en opdrachtgevers gezamenlijk

Aanpassen uitvoeringsmethode

Stefan de Munck: “Een aanpassing van uitvoeringsmethode kan ook bijdragen aan de doelstelling van verduurzaming. De A12, waar sprake is geweest van een ­al­gehele afsluiting, is daar een goed voorbeeld van. Een complete afsluiting draagt bij aan een betere kwaliteit van het asfalt, omdat er minder naden ontstaan. Omdat de asfaltcentrale continu door kan draaien zijn er ook geen schakelmomenten, waardoor er duurzamer kan worden geproduceerd. Per saldo is er ook minder verkeershinder, omdat er een heldere communicatie­boodschap is. Bovendien is aangetoond dat de uitvoeringsmethode veiliger is voor de weggebruiker én voor de wegwerker. Belangrijke randvoorwaarde is wel dat het omgevingsmanagement op orde is, zodat de overlast naar de omgeving wordt voorkomen.”

CO2 neutrale asfaltinstallatie Helice

Duurzaamheid in aanbestedingen

Steeds meer opdrachtgevers besteden aandacht aan duurzaamheid in de aan­bestedingen. Stefan de Munck: “Je merkt dat duurzaamheid bij wegbeheerders hoger op de agenda is gekomen. ­Uitvragen op duurzaamheid nemen toe. Een zorgpunt is wel dat opdrachtgevers duurzaamheid omarmen, maar wel voor de prijs met old school materieel. Ik heb net al ­aangegeven dat duurzaam materieel het dubbele kost van old school materieel, dus dat gaat gewoon niet. Duurzaamheid kost geld. Je bent dan afhankelijk van een paar kop­lopers, die zich bewust zijn dat iets duurder is zolang het nog in de kinder­schoenen staat. Je ziet nu gelukkig veel meer opdrachtgevers die zeggen: wij zien dat het duurder is, maar we moeten ­meehelpen om de duurzaamheids­doelstellingen te realiseren en een markt te creëren om de inzet van elektrisch materieel aantrekkelijk te maken.”


Warm versus Hot Mix Asfalt

Warm Mix Asfalt is een mengsel van mineraal aggregaat, vulstof, bitumen en eventuele additieven, waarvan de mengtemperatuur tussen 100 en 140°C ligt. Warm Mix Asfalt moet in de plaats komen van Hot Mix Asfalt. Hot Mix Asfalt onderscheidt zich van Warm Mix Asfalt door een mengtemperatuur hoger dan 140°C.


Longreads zijn artikelen uit het magazine die wekelijks geplaatst worden op OTAR.nl