Ondergrondse oplossing voor mogelijk maken waterstofeconomie

waterstofeconomie
Impressie van de waterstoffabriek Holland Hydrogen I die Shell op de Maasvlakte gaat bouwen | © Shell

Ondergrondse oplossing voor mogelijk maken waterstofeconomie – Delta Corridor: verduurzamen met ‘vierbuissnelweg’ 

Cruciaal voor het realiseren van de waterstofambities van ­Rotterdam, Nederland én Europa. Zo omschrijft Havenbedrijf Rotterdam het Delta Corridor-project. Met die bundel van vier pijpleidingen moet vanaf 2026 waterstof, CO2, LPG en propeen vervoerd worden ­t­ussen Rotterdam, chemiecomplex Chemelot en Noordrijn-Westfalen. Het Rijk steunt de plannen van dit publiek-private initiatief waarvan de voorbereidingen in volle gang zijn.

Een ondergrondse vierbaanssnelweg voor waterstof, grondstoffen voor de chemie en de afvoer van CO2. Zo wordt de Delta Corridor wel genoemd. Die ‘snelweg’ moet via Moerdijk, ­Geertruidenberg en Tilburg van Rotterdam naar Venlo lopen. En vervolgens vanaf daar ­vertakken naar Geleen (Chemelot) en de regio’s Duisburg, Gelsenkirchen en Keulen in Noordrijn-Westfalen. In de huidige plannen begint, of beter gezegd eindigt, de corridor op de Noordzee bij Porthos (zie OTAR 6 van 2021).

‘De ambitie is om in 2026/2027 operationeel te zijn’

Dat is de plek waar Havenbedrijf ­Rotterdam, Gasunie en Energie Beheer Nederland (EBN) afgevangen CO2 in de een leeg gasveld willen opslaan. Dat project stond begin november volop in de ­belangstelling door een zaak die Mobilisation for the Environment (MOB, de ­milieuorganisatie van onder anderen Johan Vollenbroek) tegen Porthos had aangespannen. Doordat de Raad van State een streep haalde door de bouwvrijstelling voor de uitstoot van stikstof tijdens de aanleg, loopt dit project vertraging op. Of dat gevolgen voor de planning van de Delta Corridor heeft, valt op dit moment niet te zeggen volgens een woordvoerder van mede-initiatiefnemer Havenbedrijf Rotterdam. “De ambitie is om in 2026/2027 operationeel te zijn. Het hangt grotendeels af van het kabinetsbeleid of er op het moment dat de aanleg van de Delta Corridor start nog steeds sprake is van een stikstofdossier dat voor vertraging kan zorgen.”

Waterstofhub van Europa 

De focus ligt in eerste instantie sowieso bij de aanleg van een ­west-oostverbinding. In een later stadium zouden met een aftak­king naar het zuiden Vlissingen, ­Terneuzen, Antwerpen en Gent op de ­corridor aangesloten kunnen worden. Een verbinding met een landelijk waterstofnetwerk, dat Gasunie gaat aanleggen, wordt ook al aan­ge­geven als logische vervolgstap. Belangstelling voor aansluiting is er ook van regio’s die langs de route van de (binnen Nederland) ruim 260 kilometer lange pijpleidingenbundel liggen, zoals Hart van Brabant (met onder meer de gemeente Tilburg). De ­wethouders van de elf gemeenten van die regio stemden in augustus in met een kansenonderzoek naar aansluiting op de corridor. De centrale vraag daarbij is wat die kan bijdragen aan een meer ­CO2-neutraal Hart van ­Brabant. Voor Havenbedrijf Rotterdam en ­Chemelot, de aanvankelijk initiatiefnemers van het project, is dat allang geen vraag meer. “Het is de sleutel voor binnenlandse industrie­­clusters om hun processen in lijn te brengen met de klimaatdoelen van Parijs en het Europese Fit for ­55-programma”, zei president-directeur Allard Castelein van Havenbedrijf Rotterdam eerder dit jaar. “De tijdige levering van vooral waterstof, in combinatie met ­CO2-opslagmogelijkheden, helpt de industrie hun uitstoot drastisch te verminderen. De corridor is gunstig voor de nationale economie en het toekomstige verdienvermogen van Nederland.”

Castelein doelt op de ambitie van het Havenbedrijf om van Rotterdam dé waterstofhub van Europa maken. Zo wil de haven haar positie als belangrijke energie­haven in de toekomst behouden. De ­havenbeheerder beschouwt waterstof als de energiedrager van de 21ste eeuw. “Met waterstof zorgen we dat de ­Rotterdamse haven een belangrijke pijler onder de Nederlandse economie blijft”, aldus ­Castelein.

Van Porthos tot Noordrijn-Westfalen, zo moet de pijpleidingenbundel Delta Corridor gaan lopen.Beeld: Havenbedrijf Rotterdam

Breed draagvlak 

Het belang dat de Rotterdamse haven heeft is, blijkens de woorden van ­Castelein, dus heel groot. Voor Chemelot geldt dat ook. Gelegen in Zuid-Limburg heeft het ­complex, wat betreft grondstofaanvoer, een concurrentienadeel ten opzichte van industrie dichtbij zee. Op dit moment wordt dat nadeel opgeheven doordat de ­belangrijkste grondstoffen, nafta en aardgas, per pijpleiding worden aangevoerd. Voor het waarborgen van de concurrentiepositie van de industrie op Chemelot, (haalbaarheids­studie over de Delta Corridor, maart 2021), zouden nieuwe grondstoffen ook via buisleidingen moeten worden aangevoerd. Daarbij gaat het behalve om (groene) waterstof ook om duurzame(re) grondstoffen als C4-LPG en bio-propeen. De mogelijkheid om CO2 af te voeren per pijplijn is voor het complex eveneens interessant. Zo wil ­Chemelot de helft (0,5 megaton) van de CO2 die ­jaarlijks ­vrijkomt bij de productie van grijze waterstof voor het maken van ­ammoniak, kunstmest en melanine door OCI ­Nitrogen, gaan af­­vangen en onder de ­Noordzeebodem laten opslaan in de faciliteit van Porthos. In vloeibare vorm kan dit per schip via de Maas naar Rotterdam. Voor een breed maatschappelijk draagvlak vindt directeur Loek Radix van Chemelot het echter ­essentieel dat daarvoor, en ook voor de aanvoer van onder meer waterstof, andere transportmogelijkheden worden ingezet dan de traditionele. Hij doelt daarmee uiteraard op buisleidingen, als een veilige, betrouwbare en duurzame manier van transport.

shutterstock 360464600
Delta Corridor; met een bundel van vier pijpleidingen moet onder meer waterstof en afgevangen CO2 vervoerd worden tussen Rotterdam, Chemelot en Noordrijn-Westfalen.

Steun vanuit industrie

De Delta Corridor vindt Radix voor de toekomst van Chemelot Corridor dan ook van groot belang: “De grondstof- en energietransitie vereist dat zij gemakkelijk toegang hebben tot circulaire grondstoffen en energie. Wij zijn heel goed gepositioneerd om in 2050 CO2-neutraal te zijn, maar er komt een grote logistieke uitdaging aan. De Delta Corridor is daarom een cruciale randvoorwaarde.”

Radix sprak die woorden in april van dit jaar. In die maand maakte Havenbedrijf bekend dat er vanuit de industrie veel steun is voor het project. “Het aantal ­bedrijven dat de Delta Corridor ondersteunt groeit en bestaat (behalve het Havenbedrijf en Chemelot, red.) momenteel uit: Shell, BP, RWE, ThyssenKrupp, LyondellBasell, ­HeidelbergCement en Attero”, meldde de havenbeheerder. Inmiddels zijn dat er meer, maar welke bedrijven en organisaties dat zijn, wil/kan het Havenbedrijf op dit moment niet zeggen. Ook houdt die organisatie haar kaarten tegen de borst als het gaat om de bedrijven die deelnemen aan het eerder aangekondigde consortium dat de Delta Corridor gaat ontwikkelen. ­“Daarbij gaat het om een aantal private partijen, die allemaal internationaal actief zijn in de energie- en chemiesector”, aldus de woordvoerder. “De verwachting is dat dit consortium zich binnenkort kenbaar maakt.Ondertussen werken die partijen samen met het Rijk en onze organisatie aan de voorbereiding van het project en de business case; uitzoeken hoeveel van welk product straks voor welke klanten door de leidingen kan gaan.”

‘De komst van de Delta Corridor is voor Chemelot cruciaal’

Slip of the tongue

Over de verdere rol van het ­Havenbedrijf zegt de woordvoerder Sjaak Poppe: “Wij brengen met name partijen bij elkaar en leggenverbindingen tussen publieke en private partijen in zowel Nederland en ­Duitsland.” Onder meer ThyssenKrupp en bouwstoffen­concern HeidelbergCement uit Duitsland. In een reactie benadrukt communicatiemanager duurzaamheid Katharina Plonsker van die bouwmaterialenproducent dat haar bedrijf geen officiële projectpartner is, maar de komst van de corridor wel steunt. Vervolgens lijkt Plonsker haar mond voorbij te praten door te melden dat Delta ­Corridor een project is van Shell, BASF en de Duitse gasnetwerkbeheerder OGE. Daarmee lijkt zij de namen van de consortiumleden bekendgemaakt te hebben. Shell ­Nederland bevestigt dit niet en verwijst naar het bericht dat het Havenbedrijf in april naar buiten bracht en waarin wordt gezegd dat Shell een van de bedrijven is die de Delta Corridor ondersteunt.

Elektrolysers

Mocht Shell inderdaad een van de consortiumleden zijn, dan is dat niet verwonderlijk. Eerder dit jaar maakte de ­oliemaatschappij bekend op de Maasvlakte de grootste groene waterstoffabriek van Europa te gaan bouwen (Holland Hydrogen I met een vermogen van 200 megawatt). Onbevestigde berichten over een tweede even grote elektrolyser van Shell op die locatie verschenen ook al in de media. Daarnaast heeft het concern langs de route van de corridor raffinaderijen in Pernis en Keulen en een petrochemisch complex in Moerdijk. Over het project zegt president-directeur Marjan van Loon onder meer: “Het verbinden van schone waterstof en faciliteiten voor CO2-opslag en -hergebruik met onze energie- en chemieparken zal een belangrijke bijdrage leveren aan het bereiken van onze doelen om de uitstoot te verlagen.” De onderneming heeft dus aan alle kanten belang bij de komst van de corridor. In het conversiepark op de Maasvlakte waar de Holland Hydrogen I (en II) van Shellkomen, zijn overigens nog vier andere elektrolysers gepland, waaronder een van BP. Een deel van de daar geproduceerde waterstof zal via het RePowerEU-programma naar de industrie in Noordwest-Europa gaan.“De Rotterdamse haven heeft aangegeven 4,6 miljoen ton waterstof te kunnen leveren aan dat programma”, geeft de ­woordvoerder van het Havenbedrijf aan. “Daarvan is 4 miljoen ton import en 0,6 lokale ­productie. Om die waterstof te transporteren is infrastructuur nodig en buisleidingen zijn daar­voor het meest geschikt.”

‘Het Rijk vindt het project van nationaal belang’

Nationaal belang

De landelijke overheid heeft zich inmiddels ook achter de plan geschaard. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat was in 2021 een van de opdrachtgevers van de door Buck Consultants ­International uitgevoerde haalbaarheidsstudie. In november vorig jaar werd de Delta Corridor opgenomen in het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) van de overheid. Daarmee wordt het ­project gezien als een van nationaal belang. In de praktijk betekent dit dat de overheid in grotere mate de regie zal pakken om te komen tot een versnelde aanleg. In februari gaf minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten aan dat het Rijk ‘klaarstaat om vanuit de publieke rol dit project op snelheid te brengen’. Jetten schreef dit in een brief aan de Tweede Kamer waarin hij aangaf dat zijn ministerie de projectorganisatie, die de aanleg van de Delta ­Corridor voorbereidt, te gaan ondersteunen met geld (tussen de 5 en 7 miljoen euro per jaar) en mankracht.

Kosten en baten

Het Rijk draagt in eerste instantie niet bij aan de aanleg van de corridor. Een woordvoerder van het ministerie van ­Economische Zaken en Klimaat zegt daarover: “Het project wordt door private partijen uitge­voerd en gefinancierd. Als de maatschappelijke kosten-batenanalyse en de ­businesscases daar aanleiding toe geven, kan het Rijk kijken naar eventuele ­cofinanciering van een onrendabele top.” Volgens ­Havenbedrijf Rotterdam lopen de aanlegkosten ‘in de miljarden’: “Hoeveel precies en hoe dit gefinancierd wordt, is onderdeel van de businesscase die nog in ontwikkeling is. Gelijktijdig voert het Rijk een maatschappelijke kosten-batenanalyse uit, die (mede) bepalend zal zijn voor eventuele publieke cofinanciering. De eerste resultaten hiervan verwachten we rond de zomer.” In de haalbaarheidsstudie werd overigens nog aangeven dat de gecombineerde aanleg van de vier leidingen iets meer dan een miljard, inclusief btw, zou gaan kosten met een onzekerheidsmarge van 40%.

Als het om baten wat betreft duurzaamheid gaat, biedt de Delta Corridor een ­capaciteit van rond de 22 megaton vermeden en ­verlaagde emissies per jaar. “Dat is de uitgespaarde CO2 als groene waterstof grijze waterstof vervangt”, verduidelijkt het Haven­bedrijf. “Als ook de modelshift van de verschillende stromen en vooral de opgeslagen CO2 wordt meegenomen, dan ligt dat cijfer nog vele malen hoger. In de orde van 30 tot 35 megaton.”

waterstofeconomie
De haven van Duisburg is een van de beoogde eindpunten van de Delta Corridor | © Havenbedrijf Duisburg

 


Longreads zijn artikelen uit het magazine die wekelijks geplaatst worden op OTAR.nl